7.3 Staking
werk onderbreken
Het opvoeren van de druk op de bestuurder is vanzelfsprekend geen garantie dat u een conflict oplost. Dan kunt u desgewenst kiezen voor middelen die meer druk uitoefenen. De vakbonden kunnen met de OR samenwerken om een staking te organiseren om het werk te onderbreken. Vaak werkt het dreigen met een staking om opnieuw met elkaar aan de gesprektafel te komen om alternatieve oplossingen te zoeken. Via de vakbond kunt u daarnaast kiezen voor een juridische stap via het enquêterecht.
7.3.1 Soorten stakingen
Om verschillende redenen kunnen werknemers het werk neerleggen. Uw OR kan niet zomaar oproepen tot een staking als u met de bestuurder niet uit een conflict komt.
escalatieladder
spelregels
Staken is een zwaar pressiemiddel en een middel dat u pas inzet als de onderhandelingen en gesprekken vastlopen. Een staking is één van de laatste middelen op de escalatieladder. Maar er is nog een reden dat u niet zomaar kunt gaan staken: aan staken zijn spelregels verbonden.
Het is van belang om de spelregels van het staken op te volgen om ervoor te zorgen dat een staking niet kan worden gelabeld als werkweigering. Is dat wel het geval, dan haalt u zich heel andere problemen op de hals.
solidariteitsstaking
Er zijn verschillende soorten stakingen. Het onderscheid in deze stakingen is van belang in het bepalen of het een rechtmatige staking is of niet. Er zijn drie soorten stakingen die van toepassing kunnen zijn:
- arbeidsvoorwaardenstaking: dit is een werkstaking en pressiemiddel voor betere arbeidsvoorwaarden;
- solidariteitstaking: u en uw achterban staken ter ondersteuning van een andere staking of om een andere club werknemers te helpen betere arbeidsvoorwaarden te krijgen;
- politieke staking: deze staking is gericht tegen het overheidsbeleid en heeft vaak een politiek doel. In deze staking gaat het niet over de eigen arbeidsvoorwaarden. Een voorbeeld hiervan is een staking tegen een wetswijziging die ingrijpt op de arbeidsvoorwaarden.
collectieve staking
Er is geen wetgeving in Nederland waarin stakingen en recht op stakingen is opgenomen. Wel geldt er in Nederland het Europees Sociaal Handvest. In het Europees Sociaal Handvest wordt staken als normaal pressiemiddel beschouwd in het proces van arbeidsvoorwaardenvorming. Let op: dit handvest erkent alleen de arbeidsvoorwaardenstaking als staking. Een collectieve staking is georganiseerd door de vakbonden, een wilde staking is juist niet door de vakbonden georganiseerd.
Verschillende vormen van staken
bedrijfsbezetting
estafettestaking
stiptheidsactie
Een staking kan verschillende vormen aannemen. Het doel van de staking is meestal medebepalend voor de vorm die u kiest.
- Bedrijfsbezetting: de werknemers bezetten het pand, waardoor niemand – dus ook de directie niet – toegang heeft tot het pand. Deze vorm van staking wordt vaak ingezet bij massaontslag. Door het bezetten van de organisatie probeert men opnieuw in onderhandeling te komen om andere alternatieven te zoeken.
- Estafettestaking: werknemers leggen per groep werknemers, afdeling of bedrijfsonderdeel het werk neer. Werknemers staken niet allemaal tegelijkertijd, maar om en om. Ook is het mogelijk dat alleen één bedrijfsonderdeel staakt en de rest van de werknemers doorwerkt.
- Stiptheidsactie: door het werk exact volgens de regels en veel te precies te doen, ontstaat er een chaotische situatie. Denk aan ellenlange rijen bij een incheckbalie op een luchthaven. Werknemers stellen dan uitgebreid allerhande vragen, van reisbestemming tot of er gevaarlijke zaken in de koffer zitten en controleren paspoorten extra grondig. Werknemers leggen het werk bij deze staking niet neer.
7.3.2 Loondoorbetaling bij staking
geen loon
De keuze voor de vorm van de staking hangt af van de gevolgen die de staking kan hebben voor het loonbehoud van de werknemers. In principe geldt: geen arbeid is geen loon. In artikel 7:627 en 7:628 van het Burgerlijk Wetboek (BW) staat omschreven dat een werknemer die gehoor geeft aan een stakingsoproep formeel gezien werk weigert. De werkgever hoeft dan in principe geen loon uit te betalen.
Rechten van werkgever bij rechtmatige staking
wanprestatie
Een staking is rechtmatig als de rechter deze toestaat. Ook zijn stakingen georganiseerd door vakbonden bijna altijd rechtmatig. Uw bestuurder kan het staken dan niet aanmerken als een wanprestatie. Bij een rechtmatige staking kan uw bestuurder wel het loon van de werknemer inhouden. Hij kan de werknemer niet disciplinair straffen met bijvoorbeeld ontslag op staande voet. Als uw OR samen met de vakbonden een staking organiseert, is het belangrijk om uw achterban te informeren over loondoorbetaling en eventuele sancties van de bestuurder.
belangen
werkwilligen
Als OR-lid vertegenwoordigt u de belangen van alle werknemers in uw organisatie. Bij het organiseren van een bedrijfsstaking moet u dan ook goed nadenken over de belangen van de verschillende groepen werknemers. Een bedrijfsstaking kan namelijk betekenen dat sommige werknemers hun werk niet kunnen doen, terwijl zij wél willen doorwerken. Dit zijn de zogeheten werkwilligen. Hun rechtspositie ten aanzien van het ontvangen van loon is op dat moment onzeker. Want het kan betekenen dat ook zij hun loon verliezen.
Vakbondsleden kunnen bij een staking een beroep doen op de stakingskas van de vakbond. Zij krijgen dan een bedrag uitgekeerd ter compensatie van het niet uitbetaalde loon. Werknemers die geen lid zijn van een vakbond kunnen dat niet.
werkloosheidsuitkering
In artikel 19 lid 1l van de Werkloosheidswet staat dat een werknemer geen recht heeft op werkloosheidsuitkering als hij werkloos is door een staking. Het kan zijn dat een rechter oordeelt dat de werkgever op grond van goed werkgeverschap de lonen van de werkwilligen wél moet doorbetalen.
Vanwege de gevolgen die het staken kan hebben op de uitkering van de lonen, kunt u bijvoorbeeld kiezen voor een stiptheidsactie. Alle werknemers behouden dan recht op loon. Bij een estafettestaking behouden alle (werkende!) werknemers hun loon.
7.3.3 Organisatie van een staking
rechtmatig
proportioneel
Een staking kan alleen doorgang vinden als deze rechtmatig is. Dat betekent dat er sprake moet zijn van een belangengengeschil tussen de werknemers en de werkgever. Daarnaast moet u zich aan een aantal spelregels houden:
- De staking moet het uiterste middel zijn.
- De staking is tijdig aangekondigd.
- De staking moet proportioneel zijn, gelet op de betrokkenen, de gevolgen voor de organisatie en de gevolgen voor derden.
- Er mag geen geweld plaatsvinden en er mag niets worden vernield.
Ook de werkgever heeft zich aan spelregels te houden bijeen staking. Zo is er een onderkruipersverbod: de werkgever mag het werk van de stakende werknemers niet laten doen door bijvoorbeeld uitzendkrachten.